Hoe komt de familie Aukes aan haar achternaam ?
In 1811 toen Nederland een koninkrijk was onder de broer van de machtige keizer Napoleon Bonaparte "Lodewijk Napoleon", werd bij keizerlijk decreet van 18 augustus bepaald dat iedere inwoner van het Rijk verplicht was, wanneer er nog geen achternaam werd gevoerd, er één te kiezen en binnen het jaar te laten registreren in een register van naamsaanneming.
In de noordelijke provincies kende men in die tijd maar weinig achternamen dus velen moesten er zo snel mogelijk één kiezen. Toch waren er velen die het keizerlijk decreet negeerde en geen familienaam aannamen. Ook gebeurde het dat de aangenomen naam naar eigen inzicht werd gewijzigd. Uiteindelijk werd het allemaal erg bont en moest koning Willem I een koninklijk besluit (van 1825) uitvaardigen om aan deze praktijken een einde te maken. Bij wet werd nu bepaald dat alleen de koning bevoegd is om een familienaam (geslachtsnaam) te wijzigen. Voor wijziging kwamen alleen onwelvoeglijke of bespottelijke namen onmiddellijk in aanmerking. Bij het aannemen waren er nogal wat grapjassen die de bepaling niet serieus namen en de meest vreemde en soms zelfs pikante familienamen opgaven, zich niet realiserend wat zij hun nageslacht hiermee aandeden.
Ongeveer gelijktijdig werd de burgerlijke stand ingevoerd, waardoor mensen verplicht werden om geboortes, huwelijken en overlijdens aan te geven bij de gemeente. Voorheen kon men nog volstaan met een inschrijving in een kerkregister. Doordat Napoleon de burgerlijke stand tot algemeen systeem voor het hele rijk in het leven heeft geroepen is het nu een stuk makkelijker om na te gaan wie je voorouders zijn en wat zij in hun leven gedaan hebben.
Gelukkig was het naamsaannemings register van de gemeente Wymbritseradeel nog geheel compleet zodat mijn voorouder die onze achternaam officieel heeft laten registreren makkelijk was te traceren.
De achternaam Aukes is een patroniem d.w.z. dat deze naam verwijst naar de voornaam van de vader van de persoon.
In die tijd leefde er in Woudsend (gemeente Wymbritseradeel) ene Jan Aukes, hij is degene die de naam Aukes officieel heeft laten registreren, althans voor wat betreft zijn nakomelingen. Aukes verwees naar de voornaam van zijn vader Aucke Alberts. Jan koos in zijn geval voor de voor de hand liggende naam Aukes, Waarschijnlijk werd hij al vele jaren zo genoemd en daarom zal de keus niet moeilijk geweest zijn en werd Auke met een s erachter aangenomen als familienaam, wat zeker niet ongebruikelijk is voor een Friese familienaam.
Uit het register van naamsaanneming : uit 1811 blijkt dat Jan de naam Aukes aanneemt als achternaam voor zichzelf zijn 8 kinderen en tot dan toe 3 kleinkinderen.
In dit zelfde register vind ik nog een persoon die de naam Aukes laat registreren, dit is Albert Aukes maar of Albert daadwerkelijk familie is bleef lange tijd onbekend. Beide takken wisten weliswaar van elkaars bestaan af en het lag voor de hand dat er een familie relatie bestond tussen Albert en Jan , daar zij beide Mr. Mast en blok=(katrol)maker te Woudsend waren. Deze vermoedens blijken nu na vele jaren van speuren in de Friese archieven door H.W.F. Aukes (Henk 1905-1999) en A.A. Aukes(Dré) van de Albert tak te kloppen, Albert en Jan waren broers en compagnons van een scheepswerf.
De oudst bekende stamvader voerde voor 1811 een patroniem als achternaam, dit was Albert Hendriksz. Tussen 1705 en 1717 zijn er over hem vermeldingen te Woudsend, daarna is hij verhuisd naar Boornzwaag alwaar deze Mr. Scheepstimmerman op 8 april 1722 stierf.
Albert Hendriksz. was gehuwd met Marijcke Sasckers dochter van Sascker Aukes (koopman te Woudsend) en Saeck Ages. Hieruit kunnen wij opmaken dat onze achternaam uit vrouwelijke lijn afkomstig is en niet zoals gebruikelijk uit de mannelijke lijn.
Een genenealogisch onderzoek kan dan ook vaak een vreemde wending aannemen.
Verder terug in de tijd ontbreken de genealogische gegevens, maar wie weet alle tips zijn welkom.
Door het fenomeen internet kon ik André Aukes van de Jan tak mijn gegevens aan die van Dré Aukes koppelen. Zowel voor Dré als voor mij is dit een zeer waardevolle vondst daar gegevens van de Albert tak bij mij onbekend waren en de gegevens van de Jan tak bij Dré onbekend waren. Zo zie je maar hoe snel internet je van informatie kan voorzien.
